Trong quá trình lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi nội dung thi cấp giấy phép lái ôtô, đề xuất bỏ bài thi mô phỏng tình huống giao thông đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Không ít ý kiến cho rằng bài thi mô phỏng khó, không thực tế, thậm chí chỉ mang tính hình thức. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ an toàn giao thông và đào tạo kỹ năng cốt lõi cho người chuẩn bị cầm vô lăng, việc loại bỏ nội dung này có thể khiến kỳ thi bằng lái mất đi một trong những yếu tố giáo dục quan trọng nhất.
Nhiều người lo ngại rằng 120 tình huống mô phỏng là quá nhiều, khó ghi nhớ, khó xác định thời điểm bấm phím. Nhưng thực tế, đa số tình huống đều xoay quanh vài nhóm dấu hiệu cơ bản như: xe phía trước phanh, xe chuyển làn, phương tiện xuất hiện từ đường nhánh, bánh xe cán vạch đường hay người đi bộ từ góc khuất. Nếu phân loại, chỉ có khoảng 4–5 dạng cần ghi nhớ. Những tình huống "bất quy tắc" chiếm tỷ lệ nhỏ và hoàn toàn có thể nhận diện sau khi học quen.
Số liệu tại các trung tâm sát hạch cho thấy tỷ lệ thí sinh trượt bài mô phỏng rất thấp; phần lớn rớt ở bài sa hình vì áp lực tâm lý và yêu cầu xử lý chính xác cao. Điều đó chứng minh mô phỏng không phải rào cản lớn. Vấn đề ở đây nằm ở cảm giác "lạ" khi mới làm quen, chứ không phải độ khó vượt quá khả năng người học.
Một thực tế cần thẳng thắn nhìn nhận là hơn 90% người học lái xe chưa từng điều khiển ôtô ngoài đường. Họ không có kỹ năng quan sát, không biết dấu hiệu nào có thể dẫn đến va chạm, không hiểu nguy hiểm có thể ập đến từ đâu. Trong khi đó, tai nạn giao thông chủ yếu xảy ra không phải vì thiếu kỹ năng điều khiển xe, mà vì không nhận ra nguy cơ trước khi quá muộn.
Điều mà mô phỏng làm được – và DAT 820 km hay bài sa hình đều không làm được – là tập cho học viên nhận biết rủi ro tiềm ẩn trước khi rủi ro xảy ra. Ví dụ, trong tình huống mô phỏng số 1, một người đi bộ bất ngờ bước ra từ phía sau xe đậu ngược chiều. Bất cứ tài xế thực tế nào cũng biết đây là tình huống cực kỳ phổ biến. Nhưng với người mới, nếu chưa từng "thấy" qua, khả năng phản ứng sẽ gần như bằng không.
Như vậy, nói mô phỏng không thực tế là chưa hợp lý. Ngược lại, nó bao quát được các loại nguy cơ mà người tài xế mới có thể chưa gặp trong đời thật. Điều cần thay đổi không phải bỏ bài thi mô phỏng, mà là cách chấm điểm. Điểm yếu lớn nhất của bài thi hiện nay nằm ở thang điểm tuyến tính 0 – 5 – 4 – 3 – 2 – 1 – 0. Chỉ cần bấm sớm một chút, thí sinh sẽ bị 0 điểm. Nhưng trong thực tế lái xe, người cẩn thận có xu hướng đánh giá nguy hiểm sớm hơn, và không phải mọi người đều có phản xạ giống nhau.
>> 'Thi mô phỏng sát hạch lái xe không thiết thực vì chỉ bấm phím space'
Việc yêu cầu bấm đúng khoảnh khắc chính xác đến từng giây làm cho bài thi mô phỏng bị "cơ học" và không phản ánh đúng bản chất. Vì vậy, mô phỏng nên được chấm theo thang điểm đối xứng, ví dụ: 0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 4 – 3 – 2 – 1 – 0. Khi đó, người bấm sớm vẫn có điểm (dù thấp), người bấm trễ cũng có điểm (dù thấp), người bấm vào đúng thời điểm nhất sẽ được điểm tối đa. Cách tính điểm này nhân văn hơn, sát thực tế hơn, và khuyến khích người học nhận diện sớm thay vì "canh thời điểm".
Một bất cập khác của kỳ thi hiện nay là nội dung lý thuyết dàn trải trên nhiều hạng xe, gây quá tải và không thực sự cần thiết. Người thi bằng B – vốn chỉ điều khiển xe dưới 9 chỗ – nhưng lại phải học: tốc độ tối đa và giới hạn tải trọng xe tải, quy định hạng bằng lái cho từng loại xe. Việc "học tràn lan" khiến nội dung thi kém hiệu quả và gây lãng phí. Kiến thức nên được xây dựng theo nguyên tắc học đúng – thi đúng – dùng đúng.
Để nâng cao văn hóa giao thông, việc chỉnh sửa kỳ thi lái xe chỉ là bước nhỏ. Điều quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng từ sớm. Một công dân hiểu luật và có kỹ năng tham gia giao thông từ sớm sẽ giảm đáng kể áp lực lên xã hội, giảm tai nạn và nâng cao ý thức cộng đồng. Đây là đầu tư cho tương lai và là cách làm mà nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng từ lâu.
Trong bối cảnh tai nạn giao thông vẫn là vấn đề nhức nhối, mọi công cụ có khả năng nâng cao năng lực dự báo nguy hiểm của người lái đều vô cùng quan trọng. Bài thi mô phỏng, dù còn hạn chế, vẫn là nội dung duy nhất giúp người học nhìn thấy trước các tình huống nguy hiểm mà họ chưa từng trải nghiệm. Thay vì bỏ, chúng ta nên cải thiện để mô phỏng trở thành một phần thi hiện đại, sát thực tế và hiệu quả hơn.
An toàn giao thông không chỉ nằm ở tay lái vững, mà nằm ở khả năng nhìn thấy nguy hiểm trước khi nó xảy ra. Mô phỏng chính là bước khởi đầu để hình thành kỹ năng ấy.
Tôi nhất quyết từ chối học mẹo từ thầy dạy lái xe Cắm nhang, đặt gạch đánh dấu sa hình để đối phó thi giấy phép lái xe Vừa vào thi đã mất 15 điểm, tôi vẫn đậu bằng lái xe B2 'Tôi học lái xe toàn được dạy mẹo căn vạch, điểm mốc để đi thi' 600 câu hỏi lý thuyết sát hạch lái xe mới thử thách tài xế Tăng độ khó lý thuyết sát hạch lái xe không giúp giảm tai nạn Tôi nhất quyết từ chối học mẹo từ thầy dạy lái xe Cắm nhang, đặt gạch đánh dấu sa hình để đối phó thi giấy phép lái xe Vừa vào thi đã mất 15 điểm, tôi vẫn đậu bằng lái xe B2 'Tôi học lái xe toàn được dạy mẹo căn vạch, điểm mốc để đi thi' 600 câu hỏi lý thuyết sát hạch lái xe mới thử thách tài xế Tăng độ khó lý thuyết sát hạch lái xe không giúp giảm tai nạn